Έρχεται κάποια στιγμή στην ψυχοθεραπεία που οι άνθρωποι καταλαβαίνουν για ποιο λόγο κατά το παρελθόν έμπαιναν με συγκεκριμένο, μη λειτουργικό τρόπο στις σχέσεις, γεγονός που τους έκανε να νιώθουν απογοήτευση, θυμό, ξόδεμα, ενοχή. Όσοι αντέχουν τα δύσκολα συναισθήματα που προκύπτουν, καταφέρνουν σε δεύτερο χρόνο να δουν τον εαυτό τους με κατανόηση και αποδοχή, ώστε να κάνουν καλύτερες επιλογές στο μέλλον.
Ένας θεραπευόμενός μου που κατάλαβε πολύ νωρίς στη θεραπεία ότι αναζητούσε στους άλλους την αναγνώριση που δεν πήρε από την οικογένειά του, παρομοίασε τον εαυτό του με τον δεσμώτη στο Σπήλαιο του Πλάτωνα, ο οποίος κατάφερε να δει την πραγματικότητα πέραν του φωτός που έβλεπαν οι υπόλοιποι και επιθυμεί να τους μεταδώσει τη γνώση της αλήθειας. Έτσι κι εκείνος, θα ήθελε να εξηγήσει σε όσους τον αδίκησαν, τον πίκραναν και τον απέρριψαν, πως άλλη είναι η πραγματικότητα από αυτή που θεωρούν, πως κι εκείνοι έχουν τραύματά τους να ξεπεράσουν για να σχετιστούν ουσιαστικά, και πως του είναι σημαντικό να κάνει καλά κλεισίματα με τους ανθρώπους, για να προχωρήσει ελεύθερος.
Σκέφτηκα τότε και με αφορμή την επιτυχία της ταινίας Don’t look up, πόσο διαχρονικός και επίκαιρος παραμένει ο Πλάτωνας με την αλληγορία του Σπηλαίου και πως ως «σεναριογράφος» αλλά και «ψυχοθεραπευτής» της εποχής του, μίλησε για το πως οι παρεμβάσεις και οι διορθωτικές κινήσεις για να συντελεστούν σε ένα σύστημα, θα πρέπει αυτό να είναι ανοιχτό στην αλλαγή, να την αντέχει, να μην τη βιώνει απειλητικά, να μπορεί να βρει όφελος σε αυτή. Διαφορετικά, αυτός που θα προσπαθήσει να επικοινωνήσει την αλήθεια θα κατηγορηθεί, θα αποκλειστεί, και αυτή θα υπάρξει εν τέλει καταστροφική για το σύστημα. Το ίδιο ισχύει και για τις ανθρώπινες σχέσεις. Η αλήθεια και η αλλαγή που κατακτά κάποιος για τον εαυτό του, θα του στοιχίσουν σχέσεις και ανθρώπους που δεν μπορούν να τις μεταβολίσουν εξίσου και να τις εξελίξουν προς όφελος της σχέσης.
Τί έκανε άραγε ο δεσμώτης όταν οι υπόλοιποι δεν άντεξαν το φως του Ήλιου; Η υπεράσπιση της αλήθειας και της αλλαγής είναι συχνά ένας μοναχικός δρόμος. Η συνειδητοποίηση πως η δική μας αλήθεια και αλλαγή δεν αρκεί για να επέλθει ένα καλό αποτέλεσμα, φέρνει ανακούφιση ως προς το ότι δεν έχουμε τον έλεγχο ολόκληρων των καταστάσεων αλλά μόνο του εαυτού μας και μεταβάλλει την έννοια της ευθύνης. Τότε μπορούμε να πούμε πως κάναμε ότι καλύτερο μπορούσαμε, όπως ήταν και το μήνυμα της ταινίας του McKay.
Ηλιάνα Χρυσικάκου
Ψυχολόγος – Συστημική Υπαρξιακή Ψυχοθεραπεύτρια